Иапониа
Иапо́ниа (日本), аофициалтә ахьӡ
(иап. 日本国?) — адгьылбжьахатәи аҳәынҭқарра Азиаҟны ауп. Аокеан Ҭынч аҟны, Иапонтә амшыни, Чыни, Ҩадатәгьы Аладатәгьы Корееи, Урыстәылеи мрагыларахь иҟоуп. Атерриториа Охоттә амшын аҟнытә аҩадаҟны Мрагылартә-Чынҭатә амшын аҟнынӡа аладаҟны иаҵанакуеит. Иапониа аҳҭнықалақь Токио ауп.
Аҵанакы — 377 944 км².
Аҳәынҭқарра иаланхо — 127 430 000-ҩык. (2010 ш.).
Содержание |
Аҭоурых [ариашамҭа]
Раҧхьатәи аҷыдарақәа Иапонтә архипелаг ауаа рықәныпхара ицәырҵон 40тә ҟа азқьышықәса ҳ-е-ӡа иапонтә апалеолит, иарбан 12тә азқьышықәсаӡа ҳ-е-ӡа еиҵиҵит, алагамҵа аан. Ажәытәтәи Иапониа ауааҧсыра ашәарыцареи аҟәшәареи ауон, раҧхьатәи аџьаџьа ахаҳәтә амаругақәа реиҟаҵон. Ари апериод аҿы акерамикатә алхымҭақәа ыҟам азы, апериод акерамикаӡымҭа ихьӡырҵоит. 12 000 шықәсаҟнытә ҳ-е-ӡы ӡиомон апериод изҵысит, уи амраҭашәаратәи атәылақәа рҭоурых археологиатәи апериодизациала мезолити неолити ирышьашәалоуп.
500-ҟа шықәса ҳ-е-ӡы иаиои период изҵысит. Иаиои аан Иапонтә архипелаг аҿы ақәҭәаратә аҧрынџьлаҵара, акыцӡратә аикәагьежь, асарҭы, аметаллқәа рқәаарыхра, ахырҕәҕәарҭақәа — рцәырҵит. Арҭ аҿыцқәа Иапониахь Чынҭеи Кореи рҟнытә аиммигрантцәа раагеит.
Аиапонцәа раҧхьаӡа ачынҭатәи ҭоурыхтә ахроника Ханьшу рыхиҳәааит. Чынҭатә «Х-аҳрак рҭоурых» Ва-тәыла (ус чынҭуаа Иапонтә архипелаг ихьӡырҵеит) еиҳа какала ирҵеит. Ари хроникала ахҧатәи шықәсаҿы аҳра амч-алшара дуӡӡа измо Иаматаи аҳра иҟан, Химико иаҳкәажәан.
250тә ш. аҿы Кофуи апериод иаиои еибаҧсахит. Ари апериод аан ахәҳәыгәрақәа ркултура иплеит. Иамато араион аҿы ахьӡык иапонтә аҳәынҭқарра ицәырҵит.
Агьеографиа [ариашамҭа]
Аӡы аресурсқәа [ариашамҭа]
Иапониаҿы иҟьаҿу ашьхатә ӡиасқәа рацәаны иҟоуп (Синано, Тоне, Китаками).
Афлора [ариашамҭа]
Афауна [ариашамҭа]
Административ-территориалтә ашара [ариашамҭа]
Иапониа 47 аҩаӡара дуӡӡа административтә акқәа — префектурқәа, азы ишоит. Еспрефектура префект дха иргылоуп.
Ниже представлен список префектур в порядке ISO 3166-2:JP, сгруппированных по регионам.
|
1. Ҳоккаидо |
2. Аомори |
8. Ибаракьы |
15. Ниигата |
|
24. Мие |
31. Тоттори |
|
40. Фукуока |
Аекономика [ариашамҭа]
Атранспорт [ариашамҭа]
Иапониа амҩақәа аргылара аҧара рацәаны иақәихарџьит. 1,2-ҟа млн. км мҩа еилаҳәоқәа ихы еирхәо автотранспорт аныҟәага хада иҟоуп. Иапониахь амҩа армаварала рныҟәоит.
Аихамҩатә акомпаниақәа ржәабақәа атәылатәгьы арегионтәгьы аџьармыкьаҿы еиндаҭлоит. Ҿырҧштәы азы: Иапониатәи Аихамҩақәа рыбжь-компаниақәа роуп.
Иапониа 173 аҳаирпортқәа имоуп.
Алахтыреи ауаажәлари [ариашамҭа]
Аныҳәақәа [ариашамҭа]
| Амш | Ахьӡ |
|---|---|
| 1 ажьырныҳәа | Ашықәс Ҿыц актәи амш (иап. 元日 ганӡицу?) |
| Второй понедельник января | День совершеннолетия (иап. 成人の日 сеиӡин но хи?) |
| 11 жәабран | День основания государства (иап. 建国記念の日 кенкоку кинен но хи?) |
| Около 21 хәажәкыра[1] | «Тамашәҭын» (иап. 春分の日 сиумбун но хи?) |
| 29 мшаҧы[2] | Сиова амш (иап. 昭和の日 сио:ва но хи?) |
| 3 лаҵара[2] | Аконституциа амш (иап. 憲法記念日 кэмпо: кинемби?) |
| 4 лаҵара[2] | День зелени (иап. みどりの日 мидори но хи?) |
| 5 лаҵара[2] | День детей (иап. こどもの日 кодомо но хи?) |
| Третий понедельник июля | Амшын амш (иап. 海の日 уми но хи?) |
| Третий понедельник сентября | День почитания старших (иап. 敬老の日 кэиро: но хи?) |
| Около 23 цәыббран[1] | «Тамачан» (иап. 秋分の日 сиу:бун но хи?) |
| Второй понедельник октября | День физкультуры (иап. 体育の日 таиику но хи?) |
| 3 абҵаран | Акультура амш (иап. 文化の日 бунка но хи?) |
| 23 ноября | День благодарности труду (иап. 勤労感謝の日 кинро: кансиа но хи?) |
| 23 декабря | Император имшира (иап. 天皇誕生日 тенно: танӡио:би?) |