Чачхалиа, Денис Кьыршьал-иԥа
| Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа | |
|---|---|
| Денис Киршалович Чачхалиа | |
|
Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа | |
| Аира |
нанҳәамза 21, 1950 ш. Тҟәарчал ақалақь, Аԥснытәи АССР |
| Аусура | аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ |
| Абызшәақәа | аурыс бызшәа |
| Атәылауаҩра |
Асовет Еидгыла, Урыстәыла, Аԥсны Аҳәынҭқарра, Қырҭтәыла |
| Алма-матер | Литературный институт |
Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа (аур. Денис Киршалович Чачхалиа; нанҳәамза 21, 1950 ш., Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ. СССР-и (1984) Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит урысшәалеи аԥсышәалеи.
Абиографиа
[аредакциазура | акод аредакциазура]К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат далгеит (1968). 1961 ш. апоет Кьыршьал Чачхалиа иҭаацәа Аҟәаҟа ииасит. 1968-1973 шш. раан Д.Чачхалиа аҵара иҵон Москва, А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. Идипломтә усумҭа еиднакылеит апоет урысшәала ииҩыз иажәеинраалақәа, акритикатә статиақәа, аԥсуа ақырҭуеи поетцәа рырҿиамҭақәа. Аинститут даналга Аҟәаҟа дхынҳәит. Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс. 1984-1990 шш. рзы рҵаҩыс дыҟан А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны (аԥсуа поезиеи апрозеи реиҭагаразы арҿиаратә семинар мҩаԥигон). Ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд деиҳабын. 1984 ш. инаркны дынхоит, аус иуеит Москва. Арҿиаратә усуреи ахатә уси еилеигӡоит, атуристтә компаниа «Аква-Абаза» аиҳабыс дыҟоуп.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуеит 1970 ш. раахыс. Иажәеинраалақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи рнылон альманахқәеи аизгақәеи: «Творческий бульвар 25» (М., 1973, №13), «Дом под чинарами» (Қарҭ, 1978), «Истоки» (М., 1984), «Литературная Абхазия»; ажурналқәа: «Алашара», «Советская литература» (1989, №4; 1990, №8), «Смена» ( №18), «Черкесский мир», «Абаза»; агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Абхазия» (Аҟәатәи, Москватәи аҭыжьымҭақәа), «Республика Абхазия», «Литературная Россия» (Москва), «Общеписательская Литературная газета» (Москва), ашәҟәы «Сухумские мотивы; (2500-летию Сухума посвещается)». М., 2005); «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
Д.Чачхалиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «За чертой горизонта» ҭыжьын Аҟәа, 1976 шықәсазы. Ашьҭахьгьы иҭыҵит иажәеинраалақәа реизгақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы.
Д.Чачхалиа дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит А.С.Пушкин, Ф.И.Тиутчев, С.А.Есенин, А.А. Блок, А.А.Ахматова, М.И. Цветаева, Ҳ.Ҳаине, И.В.Гиоте, И.К.Ф.Шиллер уҳәа ражәеинраалақәа; аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа Д.И.Гәлиа, О.Беигәаа, И.А.Коӷониа, М.А.Лакрба, Б.У.Шьынқәба, Кь.Ш.Чачхалиа, А.Ҭ.Аџьынџьал, Р.Ҳ.Смыр, Н.Т.Кәыҵниа, М.И.Миқаиа, Р.З.Лашәриа, иара убас ақырҭуа поетцәа Н.Бараҭашвили, Г.Табиӡе, О.Ҷиладӡе, В. Габескириа рҩымҭақәа.
1980-тәи ашықәсқәа раан Д.Чачхалиа иҽазҵәылхны аизгара далагеит аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку аҭоурыхтә, архивтә материалқәа. Апериодикатә кьыԥхь ианиҵеит астатиақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Уи Мсыр напхгара аиҭон» (Асулҭан – аԥсуа Али Беи аль Кабир изкны) (Алашара. 1984, 1984, №9), «Самобытный стиль абхазской архитектуры» (Советская Абхазия. 1986, 29 мая; «Новая картина А.Чачба» (Советская Абхазия, 1989, 7 марта; «Мықәтәи акафедрал» (Аԥсны аҟазара. 1989, №1-2. К.Н. Аванасеви иареи еицырҩыз); «Древности твои Ткварчал» (Ткварчельский горняк. 1991, №42-44; «Мы джигеты, народ вольный». (О княжеском роде Чачба) (Республика Абхазия». 1992, 21 июня; «Хроника абхазских царей» (Абхазия. Московский выпуск). 1995, №2); «Абхазская святыня старого Сочи». (О почитании очажной цепи на Кавказе) (Этнографическое обозрение. 1998, №1; «Под сенью векового дуба» (Российская историческая газета. 1998, №1) уҳәа егьырҭгьы. Аҭҵаамҭақәа: «Абхазская Православная церковь. Хроника. Прибавления» (М., 1997), «Хроника абхазских царей. Статьи и заметки. Дополнения» (М., 2000), џьара-џьара иаарԥшуп актәи ашәышықәсазтәи Аԥсны ақьырсианра аҭоурыхи аԥсуаа рҭоурыхи ирыҵаркуа аетапқәа.
Д.Чачхалиа аԥсуааи адыгақәеи (ачерқьесқәеи) ирызку аҭыжьымҭақәа рсериа апроект авторси аредакторси дамоуп; раԥхьатәи ашәҟәы (К.Серена. Путешествие по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) иҭыжьын Москва, 1999 шықәсазы, аҩбатәи (Ф.Боденштедт. По большой и Малой Абхазии. О Черкесии (анемец бызшәахьтә аиҭага) ҭыҵит Москва, 2002 шықәсазы, ахԥатәи (Э.Мартель. Кавказская Ривьера. Путешествие по югу Росии и по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) – Москва, 2002 шықәсазы. Аҵыхәтәантәи ашәҟәқәа ҩба рҟны агәлаҵак аҳасабала икьыԥхьуп Д.Чачхалиа иҭҵаарадырратә статиақәа: «Джигетия на политической и этнографической карте Абхазии», «Историческая топонимика Большого Сочи середины XӀX века (фамильно-родовая номенклатура)».
Абиблиографиа
[аредакциазура | акод аредакциазура]- урысшәала: За чертой горизонта. Стихи. Сухуми, 1976.
- Два неба. Стихи. Сухуми, 1982.
- Степень родства. Стихи. Сухуми, 1985.
- Брод одинокой альхи. Рассказы и драма. Сухуми, 1988.
- Абхазская лира. Стихи и переводы. М., 2010.
Алитература
[аредакциазура | акод аредакциазура]- Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 934