Перейти к содержанию

Чачба, Гьаргь Михаил-иԥа

Аматериал Авикипедиа аҟынтә - зхы иақәиҭу аенциклопедиа
Чачба, Гьаргь Михаил-иԥа
გიორგი შარვაშიძე
Аира цәыббрамза 17, 1846 ш.
Аԥсра жәабранмза 19, 1918 ш.
Атәылауаҩра Қырҭтәыла
Аусура апоет,
военнослужащий,
драматург,
Апублицист
Ани аби Адианԥҳа, Алықьсандра Гьаргь-иԥҳа,
Михаил Гьаргь-иԥа Чачба

Гьаргь Михаил-иԥа Чачба ма Гьаргь Михаил-иԥа Шервашиӡе-Чачба (ақырҭ. გიორგი შარვაშიძე (ჩაჩბა), аур. Георгий Михайлович Шервашидзе; цәыббрамза 17, 1846 ш., Аҟәа – 1918, Аҟәа) — аԥсуа-ақырҭуа шәҟәыҩҩы, поет, Аԥсуа аҳра иҭынха (1866).

Георги Чачба иԥсабаратәны издыруан Қырҭтәыла акультуратә мирас, Аԥсны аҭоурых мацара акәым, уи афольклоргьы. Иара ҩыра иуан х-бызшәала — аԥсуа, ақырҭуа, аурыс бызшәала. Иара идунеихәаԥшра ақырҭуа, урыс, европатәи ахәыцра рыҩныҵҟа ишьақәлан.

Иара ақырҭуа ауаажә­ларраҿы аус зуаз, Илиа Чавчавадзе, Акаки Церетели, Сергеи Месхи, насгьы урҭантә еиҳагьы ирацәаҩны ргәыӷраҿы дыҟан. Дара дрыцны дықәгылон анационалтә хатәгәаԥхара аиқәырхаразы, зегьы рзы иаалырԥшуа аценностқәа, абызшәа акультура рырҳараразы, ақырҭуа-аԥсуа жәларқәа рҭыԥҳа­ра фальсификациа аҭыҵра­зы, ҩы­нтәа еизааигәоу жәларык рнационалтә тамырқәеи урҭ реизыҟазаашьақәа реиқәырхаразы.[1]

Абиографиа

[аредакциазура | акод аредакциазура]

Георги Чачба, иҵегь дәыӷәыҵәҟьа (01.01.1847), Преображенски аполк алеиб-гвардиа апрапоршчик идаҟьа иҭан. 1863 шықәса, рашәарамза 10 рзы, Кавказтәи армиақәа ркомандаҟаҵаҩы, иԥшалтәым ауа Михаил Николаевич Романов иадъютантс дҟалеит.[1]

1864 шықәса рашәарамза 24 рзы Кавказтәи аҷыдалеицәа рнапхгаҩы ифәрман ала, Михаил Чачбеи уи иследователцәеи аҳҭынра иадҳәалоу рмаҵурақәа рымхын, иаԥыхын Аԥсны аҳҭынра, насгьы Аԥсныҿы аурысцәа рдиректтә напхгара шьақәыӷәӷәан — иаԥҵаз Сухумтәи аскертә ҟәшеҩыра. Чачаа рнаследстволтә ҭынха зҵаз зегьы Аԥсныаҿагылаҩцәа рчиновникцәа ирырҭеит. 1866 шықәса рашәарамзазы, аурыс чиновникцәа рзаконсызтә усқәа Аԥсныҿы акраҭәа зҵанаҵ ианынаӡ, анхацәа рреформа амҩа аҭаразы аҽазыҟаҵареи ианаамҭаз, 26 июль рзы аилаҩра дуӡӡа ҟалеит. Аилаҩцәеи Аԥсныуаа 20-шықәсык зҵу Георги Чачба аҳас иҟарҵеит,[1] аха, уи амзеиԥшын нанҳәа-мзазы, Қутаиси агубернатор-генерал Димитри Свиатополк-Мирски инапхгарала аурысцәа аилаҩра рыццакны идыршәеит, уи иахылҵны Аԥсныуаа ҭыџьк ирацәаны Туркиаҟа рныҟәара ҟалеит.[2]

Чачба аурыс ҳәкімет аполитика қатъиала ирҭышәан, атактика аԥсахра, насгьы ауаа ртрадициақәа рызныҟәареи дырхыргарц иақәиргәыӷуан. Уи азы, аилаҩра аинтеллектуалтә қәраҿы илахәхаз иҳасабаны, Кавказҟа ахынҳәра аԥсыуаҭра змамуаз Оренбургҟа, Урыстәыла, даԥсырҵеит.[3][4]

Урыстәылаҟа иахырҳәаанӡа, Оренбургтәи казакцәа рполк аҿы, Одесса аскертә округ аҿы, маҵура иуан. 1872–1875 ш.ш. рзы аскертә маҵура дылҵын. Аԥснытәи аилаҩра алагалага аилкааразы имҽхакуа аҭҵаареи аԥшьгарақәеи рышьҭарҵыс, 9 шықәса рышьҭахь, иара игәнаҳарада ҳәа идыраан, иԥсадгьыли — Қырҭтәылаҟа — ахынҳәра ирхыргарц рылшара ирҭон, аха Аԥсныҟа инеира 1905 шықәса аҟынӡазы иақәымкәан.

1875 шықәса хәада 10 рзы император иуказ ала (Аҳәынра рсовет ирҭацалак, иуалԥшьоу аӡбара ҵаҵӷәы иҟаҵаны), Г. Чачба дынханы даанӡеит «аубрчаратә аҭаҩ» ҳәа аҭаҩра (иаб, Михаил Чачба, 1834 шықәса рзы иоуны). Уи ижәҩан, иашьеи Михаил, насгьы иаб иашьцәа — Константинеи Александреи — урҭ ржәҩанцәа зегьы «аҭаҩ бырлашьа» ҳәа аҭаҩра ироуит.[1][5]

1875 шықәса рашәарамза 17 рзы Кавказтәи аҳ инаместник иадъютантс даҟаҵан. 1876 шықәса рашәарамза 17 ранахыс гусарцәа рполк алеиб-гвардиа иштабс-ротмистрс дыҟан; 1879 шықәса мшаԥымза 7 ранахыс — флигель-адъютантс дыҟан.

1879 шықәса рзы, император Александр III Қутаисиҟа иныҟәараан, Георги Чачба, аурыс режим рзы агәра зғым руадацәақәак рыцны, Қутаиси агуберниа аҵакыра аҟынтә даԥсырҵеит. Ари аинцидент иадҳәаланы Чачба император иахь исыԥҳан иаашьҭит, уаҟа иазгәарҭон:

«Аимператортә ҳәамҭәра сара сгәра жәлом, убасҟан, император дныҟәараз ақалақь аҿы сыҟазаара хьалеиқәоуп ҳәа иоузар, сгәы ишанаҭам, флигель-адъютант исусура ацҵаразы.»

1880–1881 ш.ш. рзы Чачба дрывагылан императортә Ҳара Асаҳ инапаҵаҟа иҟоу свит. 1887 шықәса нанҳәа 30 рзы ианашьан ихәҭақәоу аскертә чин — аполковник.

Аурысҭәыла аҟынтә ахынҳәра рышьҭарҵыс, Георги Чачба Қутаиси дыҟан, избан Аԥсныҟа инеиразы имоуқәан. Иԥсадгьыҭ, Сухумҟа ахынҳәра алшара иара 1905 шықәса рзы ауп иоуит. Иԥсра аҟынӡагьы Сухум дыҟан, архитектор Вильгельм-Франц Ковальски 1905 шықәса рзы иргылаз аҩнаҿы.[6]

Георги Чачба 1918 шықәса хәада 19 рзы иԥсит. Инышә дамадоуп Моква ауахәамаҿы, Чачаа рҭаацәаратә нышәмаҭә аҿы (Егьырҭ, зхаҭабзиара шьақәзырӷәӷәам аинформациа инақәырԥшны — Лыхны ақыҭан.).[3]

Георги Чачбеи Урысҭәылатеи абольшевизми

[аредакциазура | акод аредакциазура]

1877–1878 ш.ш. рзы аурыс-туркратәи аимпериатә жәылараан, аурысцәа рҿагыла Аԥсныуаа Турциа рыдгыларатәыла иҟарҵаз аилаҩрақәа ирыхҟьеит амчыларатә, ҿаԥырӡратә репрессиақәа. 1878 шықәса рзы Сухумтәи аскертә ҟәшеҩыра ахылаԥшҩы П. Аракин Аԥсны «аԥсуа» аҭаацәарақәа зегьы «ацәгьоу жәлар» ҳәа официалла днарҳәеит. Аԥсныуаа аполитикатәи «агәаҭашәадара» иахырхәны, ахра рыманы акәзар ҟалаӡом ҳәа ирыҳәеит, аскертә маҵураҿы ирыԥхьомызт, аха уи адагьы, ицәгьа фатәым аԥаратә ҭатәқәа рыдкылан. Урыс аҳ иуказ ала, 1880 шықәса лаҵарамза 31 рзы, Аԥсныуаа дыџьк ирацәаҩны Урыстәыла Аиҵбытәи Аиӷбатәи агуберниақәа рахь ирыԥсырҵеит. 1907 шықәса ракәзароуп, Николаи II, Аԥснытәи аҭаҩ Георги Чачба иҳәаҭареи Мариа Теодор-иԥҳәыси рықәыргылареи рыла, Аԥсныуаа «ацәгьоу жәлар» ҳәа ирымоу асатус официалла ирымхит.[7][8]

Ари аҩыза ауадақәа Георги Шервашидзе игәалаиршәон, уи иԥсра амш аҽны, 1918 шықәса хәада 18 рзы, асаламшәҟәа­ла Аԥсны жәлар рахь дрыҩит, уаҟа Аурысҭәылақәеи абольшевизмқәеи рполитика дрықәыӷәӷәан. Иаагозар, иара иациҵеит:

«Агәарацәак Аԥсныуаа! Ҳабцәа, ҳабжьцәа, ҳашьцәа рԥсадгьыли азыхақәиҭреи рҳаҭыр азы еибырбон, ргәаҟуан, рыԥсуан. Дара ргәаҟра зеицыз, зыԥсабара азатыз, аурыс ҳәамҭәра амч зымцәыӡуаз, иҭахымызтгьы, уи напхгара аҭара; урҭ ирылшомызт ашәышьҭрақәа рыла иӷәӷәаз рқьабзқәеи ртрадициақәа ргәырӷьара рынагӡара, уи иахырхәны, рыбӷаҟа иҭыжьны, усҟантәи амч ду змаз Аурысҭәыла рҿагыла иангылт. Дара рыцкьыс Аԥсны азы ари аидыслараҿы иԥсит, ԥшьынҩажәижәабаҩк рзы ирыхьӡын, рацәаҩны цқьа Сибирьқәеи Урыстәылақәеи рҿы ргәаҟуан, иара убас, хышәҩыла рацәаҩны, аидыслараҿы ргәы каҳаны, Турциаҟа идәықәлеит, аха амчылаҩ иҿагылараҿы рхаҵаратә, рҳаҭыртә рбашақәа напхыргәахәны ианыруазт.[3]

Чачба абольшевикцәа ргәалаҟазаауа иҳәеит:

«Урыстәы­ла зегьы иагоит, уи аҟынтә Кавказгьы, ауаа, уаанӡа жәларқәа ринтересқәа рыхьчара­зы рнапхгаҩцәоуп ҳәа изҳәоз, уи азы ауаа зегьы еиҟароуп ҳәа ирҳәоит, ахатәреи зегьы рзы иаку ахьӡареи уахь инала, аха уи аӡәгьы иахьӡом, уи адунеиаҿ ԥхьаҟа иҟаломгьы. Ари ауаа реиҳаяҩқәа рҿагыла иаазырԥшуеит, имаҷу амазара змаз ауаа амазара злоу рҿагыла, аусуҩцәа рнапхгаҩцәа рҿагыла, ауаатәыҩса рыҟны аманшәалара ҟарҵоит, уи иахҟьоит жәларқәа рытрадициақәа зегьы еимхра. ...Ари амҩақәа иныҟәаргоз ҳашьҭыҳәа, аԥа иаб дахьымҵахәхәым, аишь аишь иҿагылоит, аишәыкәа аишәыкәа иӷархоит, иҟалом анеижьҩы, иҟаломгьы аҷы, иӡхоит ақьабзқәа, аахҭа, атрадициақәа, Аԥсныуаа рыҩнуҵҟа зегьы раасҭа аҳаҭыр зқәу, зыхә дуны рызгәакьаҭәаны иҟоу, Кавказ зегьы рҿы иԥшьоу жәларны ирдыруаз; ...насгьы ҳара, Аԥсныуаа, ауадаҩқәа ргәараҳәа ҳхәашоит, ҳтәылагьы ҳцәыӡуеит. Ара ауп ҳзыԥшу! Иахьатәи мҩақәа ирылҵуа рызусҭада? Ашәҟәқәа рыгәҭа иааӡаз ахәыҷы-қәгылаҩцәа, зхатә жәлар рҭыԥқәа, ркультура, рзаконақәа, адунеи зегьы зыдгылоу, ирыхӡыӡом, урҭ ракәзар, зышәҟәқәак рҿы ишьҭыхыз, ҳтәылаҿы акгьы ҵакыс иҳамоу, амчмырӡо, амҩагьы змам аидеақәа рышьақәырӷәӷәара рҭахуп.[3]

Георги Чачба иԥсра иаҵубаамҭак анҵы, Аԥснытәи абольшевик Ефрем Ешба Сухум ақалақь аҿы абольшевикцәа рәскери комитет аԥиҵеит.[9] Чачба иԥсраан инарҳаны Аԥсны жәлар рахь иҟаиҵаз ааԥхьара иаамҭаз иҟамлеит.

Большевизм насгьы социализм дрықәыӷәӷәан Чачба иажәеинраалақәа рахьтә дагы «Социализм Қырҭтәылаҿ» ҳәа хьыӡс измаз иажәеинраалаҿы. Уи ҭыжьын «Қырҭтәыла» ҳәа изышьҭаз агазет аҿы, 1917 шықәса рашәарамза 25–29 рзы. Уаҟа иара Қырҭтәыла, мамзаргьы Ивериа, аԥсуааи р«ԥсадгьыҭ» ҳәа аиҭоит.[10]

Георги Чачба — Қырҭтәыла аақырҭуакультура

[аредакциазура | акод аредакциазура]

Георги Чачба деиҳабан ақырҭуа ауаажә­ларратә усзуҩцәа — Илиа Чавчавадзе, Акаки Церетели, Сергеи Месхи, насгьы ауадацәаки ргәыӷраҿы дыҟан. Иара дара русқәа зегьы рҿы ирзааигәан, урҭ дрыцны Аԥсныуаа и қалған ақырҭуаа рзегьы азеиԥшнационалтә самосознаниа, рбызшәа анагӡареи ркультура рырҳаразы иџьабон. Иара Қырҭтәыла ауаажә­ларратәи алитературатәи ҭаацәараҿы акыр зҵазкуа ароль наигӡон.

1870-тәи ш.ш. раан Г. Чачба иажәеинраалақәа, иԥублицисттә ҩымҭақәа, насгьы ипоемақәа ақырҭуа асахьаркыратә прессаҿы иҭыҵуан. Иара активла атеатртә ҵакы аҟны аус иуан. Тбилиси ипиесақәа дырган, атеатртә рецензиақәа ҭижьуан, уи ала ақырҭуа жәлартә атеатртә культура арԥҵараҿы акыр зҵазкуа ацхраара ҟаиҵеит. Георги Чачба ақырҭуа литература даараӡа иҵаулан идыруан, иара ихатәы иаартын иԥшӡоу ақырҭуа бызшәала иажәеинраалақәагьы.[11]

Иахьа издыруеит Георги Чачба 1911 шықәса рзы германтәи агазет «Berliner Tageblatt» аредакциа ахь иҩыз асаламшәҟәа, ақырҭуаи аԥсуааи рҳаҭыр ахьчара иазкыз. Ашәҟә аҿы, хыхь зкьаҭалатәи иаҳәоит:

«Ии, ҳара ацивилизациаҿы ҳзыԥшӡоуп, ҳара ҳҟны сутенорцәагьы, шантажистцәагьы, африкатәи аусуҩцәеи ҳәа ирыхәҭоу ауаа рылымҵӡеит, насгьы еиҭа ирацәаҩны. Иаҳҳәозар, Лоренц иҳалшоз акәхар, ҳабаҩтә ԥсҭазаареи иабоурахь ииасны, уи идыруан абри зегьы, насгьы ирацәаны. Идыруан ақырҭуаа — рыцарьцәоуп, кресттәи жылақәа рнаҩсан, ақьабзтә христианра ахьчара иазықәԥоз, 15 шәышә шықәса Кавказ агәашҭаҿы рыжәҩанқәа ҭбааны, идырбаз ачашақәа рзыхәа, уи атәылақәа рыҩнуҵҟа рҽалаҵаразы мацара акәым, мацарагьы ахаҭагьы рылеиқәырӡразы, аха рԥсадгьыҭ ахьчаразы, ахристиантә культура, насгьы ауаҩратә ԥсҭазаара ахьчаразы. Иара убас идыруан ақырҭуаа ирымоу шәақьтә, иԥшьоу, иԥшьоу аепикатә литература, адунеитә рҩымҭақәа реиԥш иҟоу. Иара убас идыруан ақырҭуа аҳцәа рхиархиеи, жәлар рыҩнуҵҟа, ихадаратәу агәрагара змаз, алагала дуқәа ҟазҵаз, аҟазара ду змаз ауаа рхьӡқәа шыҟалац, иҵегьы, иҵегьы.»[12]

Георги Чачба Қырҭтәыла «ҳԥсадгьыҭ Ивериа» ҳәа иҳәон, уи акультура даараӡа ихьчон. Уи игәы иҭаз, игәыӷра иаҳәоит абарҭ иҳәамҭақәа:

«...Ҳԥсадгьыҭ Ивериа иага акультура дуқәа зегьы ргәаҟра инампыҵәҟьаит. Аха ҳԥошьҭа ԥхьаҟа ишьҭоу ҳҭыԥқәа, ԥыҭрак ҳԥагьаанӡа, ҳзынаӡон аестественны еволуциа амҩа иаԥылоз, уи амҩа аԥсыӡра. Ии, ҳара иаарту ҳәа ҳҳәар ҳалшоит, аԥсабара ахьацәымҭас ҳзықәгыламҭгьы, Европа ҳҿаҵахәа, иахьатәи амш азы. Избанзар, Андреи апостол араҟа Христос иԥҟарақәа ҳақәиргәыӷуан, Европаҿы уаанӡа дукцәагьы иԥырҳәалон камеџь ԥҟы рытәан, аҵыхгьы ԥышәыла, шәақьқәа рнапқәа рҿы, амшынқәа рҿы аныҟәара ҟарҵон...[13]»

Георги Чачба, акультуратәи ҳасабла ақырҭуатә ҟазаратә усзуҩны, Қырҭтәыла, ақырҭуа бызшәеи, иԥсадгьыҭтә ақырҭуа литературагьы зызгәакьаҭәоз ауаҩны, даараӡа ибзианы ицәырган ихатәы ҳасаб «Ақьырҭуа бызшәазы» ҳәа хьыӡс измаз, 1915 шықәса рзы иҭижьыз апубликациаҿы. Ари астатиаҿы иара ақырҭуа ашәҟәҩыра ртрадициақәа активла ахьчара зылшо ауаҩ иаҳасабала дааирԥшит. Уи иҭахымызт «егьырҭ абызшәақәа рҿы иҟоу ааԥхьарақәа грубла аиҭагареи, уи аиԥшреи рыла, ауадацәа ринтеллектуалтә шәахәақәа рцәыргара». Уи игәаҭаҭыҵаҿы, ари «ԥсадгьыҭтә бызшәеи аөзырхьӡареи» иазырхоу агәазыҟаҵареи ицәырнагоит. Иара убас, иара даара игәы ҭынчмызт ақырҭуа бызшәала аҭаҵара змам, асистемада аурысшәақәеи егьырҭ абызшәақәа рсөзқәа рырҳара. Георги игәаҭаҭыҵаҿы, асөзқәеи аттерминқәеи «иаҭахым, иаҭахны иҟазар ауп, уи ахыдҵатә хәыцра ақырҭуа бызшәала иҳәатәымзар... Ии, иаҳҭахын ҳбызшәа ҳцәырҳар, ҳырҳарар, аԥшӡара ҳҭамӡы, уи ҳԥсыртә еиԥш иҟаҳамҵын, ҳажәны ҳзымԥхааит».

Георги Чачба инационалтә-ҳәамҭатәи акульту­ратә-политикатәи хатәгәаԥхара даараӡа ачыкнаӡа ицәырнагоит уи 1917 шықәса абҵарамза 8 рзы иаартны дықәгылаз иҳәамҭақәа, иаҿырԥшны «Аԥсны жәлар рҿылара» ҳәа изышьҭоу аҿы. Ақьырҭуацәа рҿагыла агәанызҵаз ауаа ражәақәа рыла ирԥызгоз ари аизара Аԥсны жәлар рԥеиԥш «Кавказ ашьхауаа реидгыла» ҳәа изышьҭаз акәшәара иаднарҵеит. Аизараҿ ианеиқәгылаз аантқьырҭуатә хәыцра аҩыза патос ақырҭуа аполитикцәа рҿагыла рпротест шьақәнаргылт. Георги Чачба аԥсуа бызшәала аизара алахәылацәа рахь дрыҩит, Урыстәылаҿы зыхҟьаз аилаӡарақәа рҵакы дырзеилымкааит, азатра иаҿаԥшыз амшқәа рыдыланы, ақырҭуа жәлар дрыцны аиашьарақәеи аусеицурақәеи рырӷәӷәара дрыԥхьеит:

«Шәышә, шәыжәҩанқәа шәашьцәа ирыцны шәнапы шәықәышәҵа, урҭ дрыцны аус шәур, шәышәҽрыԥхьашәҵа, азатра аиурақәеи аиқәырхареи рзы. Идыруеит, сыгәҭас хәыцра иаарԥшра аӡә-ҩы ишырцәыхарахо, избанзар урҭ Москваҟа ирылшо, сара Тбилисиҟа сыԥшуп. Арахь ҳәа амҩа уаҩ иԥшааӡом, уаанӡагьы иҟамызт Аԥсны азы, Қырҭтәыла ацангьы мықьакы аиашьара, уи дрыцны аиҿагылараҿы, арыцхәгьы, арашәгьы ҳрыцны ҳанхо.»

Ари иҳәамҭақәа рышьҭарҵыс, иашьцәа рыҩнуҵҟа иаарԥшыз аантқьырҭуатә демарш иахьызыҳәҳәоз Георги Шервашидзе аизара аҭацра аҟынтә дықәҵны дцеит, анаҩсангьы уи араҟа дахынҳәым. Ари амҩакы шықәса, 1918 шықәса хәада 19 рзы, зегьы Қырҭтәыла ахы ҭәӡәӡәан Сухум аҟынтә иааз абас еиԥш иҟоу аҭаҩымшәҟә ала: Аҳҭынра ду ззыԥшыз, ԥсадгьыл хатәгәаԥхара змаз ауаҩ дыԥсыӡит.[14]

Аҭыԥуаҩны издыруаз ақырҭуа ауаҩ, Сухум ақалақь ахада Нико Тавдгиридзе, Георги Чачба анышә дамадоу иҳәа­у­ан:

«Усҟан Аԥсныуаа, урҭ рҳаҭыр ахьчарала аџьабара ҟазҵоз ауаа, урҭ разатра азы иумӡоз иусура ду, уара ирымаз зегьы — ухәышҭа, убайара — згәы иҭаны, Аԥсныҟа ухынҳәрагьы рбеит ҳәа иҟамлеит... Уара араҟа уҟаза­раҿы рхәыцра зымҽхакуа рҿымҭра, уара уахь иаарԥшыз абзиабароуп, уи аилаӡарак иаҟароуп... Ишԥалыршоу ари адунеиаҿы! Уара уԥшӡоу, уџьабаратә, уахьыԥшра зҵаз акыр шықәса, иуалшәаршаны иуоунагаз арҭ иҿыцу мҩақәа зегьы, уԥсадгьыҭтә гәра ду, иуалхәаз зегьы рҿаԥшра, уара иумоу зегьы — уи зегьы уԥсахит, уара уԥсадгьыҭ, уара узы адунеиҿы аӡәгьы иадамзаргьы, ахәыцра дуӡӡоу, ԥсадгьыл-гәнаҳау Аԥсны азатра иааиԥхьарц азы. Уара, акырӡа иҭахыз ҳтәыла, иуалхәаз амчқәа зегьы рыла, библиатә Симон еиԥш, уи ахьаара ишахәҭоз иуалааит. Аха уара уанылаҭәоу Аԥсныуаа, уара иус иазыӡырҩуагьы, уара уцымҭо, уи аурыс тәрбиа-ахәыцра инапы рыла ижәлази, уара ухы ирҿагылаз ауаа ргәараҳәа дрыцны ицеит, урҭ рҿагыла иуалхәаз зегьы — адгьыл аҿы узызҵаз зегьы — уқәырҵеит...»

Аҟәаԥснытәи епархиатә мәселе

[аредакциазура | акод аредакциазура]

XIX ашәышәазы 50-тәи ш.ш. рзы иаԥыхын Аԥснытәи аепископат, уи 1885 шықәса аҟынӡагьы ақырҭуа архиереицәа напхгара риҭон. 1885 шықәса раан Сухумтәи епархиатә хьыӡла иаԥҵаз Аԥснытәи аепархиа ақырҭуацәа рҿагыларатә ориентациа змаз аурыс епископцәа напхгара риҭон. Аурыс ҳәкімет реакионтә планқәа Аԥсныҿы анационалтә еиҿагыларақәеи аӷацәеи реилгара рырӷәӷәара иазырханы иҟан. XX ашәышәазы, ақырҭуа ауахәама аавтокефалиа аиҭашьақәыргыларазы азҵаареи ианеицҳажьхоз, Аурыс Уаԥымтәи Синод ахаҭареи аҳҭынратә маҵура ахаҭареи Аԥснытәи аепархиа Қырҭтәыла аҟынтә иалҵыртәразы рҽазыҟарҵеит — 1916 шықәса рзы Аԥснытәи аепархиа анҭыҵтәи ауахәама аҟынтә иӡырҟәаны, Аурыс Синод иахь ихадоу аҳҭынра ирхыргарц рҽазышәеит. Аԥсны патриотцәақәеи аԥшьаҩцәеи Тбилисиҟа аҳынаместник иахь иааз арепутациа аԥшьыргон, уаҟа петициа иаарԥшит, иаарԥшны иақәырӷәӷәон Сухумтәи аепархиа, уи зегьы ԥхьаҟеи иахьеи рыла Қырҭтәыла ауахәама иадҳәалоу, ҳәынмырҭра иадамзаргьы Қырҭтәыла аекзархиат аҟынтә иӡырҟәымҭәыс. Ари апетициа атекст автор Георги Чачба иоуп.[15][16]

Петициаҿы иҟан еиҭа абарҭ амуӡқәа:

  • Аҵарашәарақәа рҿы аҵаҩцәа рҵареи аҩреи рбызшәала — ақырҭуеи аԥсуа бызшәала — рыманы иҟалароуп;
  • Сухумтәи округ агыбырниа ҷыда ҳасабла иалхны, ус шьҭа Шәара ҳәа акгьы, Амшынеиқәаҿтәи агыбырниа инадҳатәым;
  • Сухумтәи округ ҷыда агыбырниа ҳасабла аҟаҵара залшомзар, уи Қутаиси агуберниа инадҳатәуп.[16]

Ахьарԥшқәа

[аредакциазура | акод аредакциазура]
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Юрий Чиковани, Род Абхазских князей Шервашидзе (Историко-генеалогическое исследование) // Тбилиси,"Универсал", 2007[анеишьа амам азхьарԥш]
  2. ↑ ბეჟან ხორავა, აფხაზთა 1867 წლის მუჰაჯირობა, გამომცემლობა – არტანუჯი, თბ., 2004
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Георгий Михайлович Чачба /Шервашидзе/ /Абхазский госмузей, ф.3,оп.1, д.42, лл.1-1об./
  4. ↑ История Абхазии. "Странное" восстание 1866 года и князь Георгий
  5. ↑ Думин С. В., Гребельский П. Х. Дворянские роды Российской империи. Т. 4. Князья Царства Грузинского. М., 1998, С. 21
  6. ↑ "Вилла Чеми. Забытые Натюрморты". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 10 жәабранмза 2018 ахь. Ириашоу 2 жьҭаарамза 2010 шықәсазы.
  7. ↑ რუსეთ საქართველოს ურთიერთობები
  8. ↑ მარიამ ლორთქიფანიძე, აფხაზები და აფხაზეთი, გამომცემლობა «განათლება», თბილისი, 1990
  9. ↑ ქართულ–აფხაზური ურთიერთობები 1918–1921 წლებში Архив ҟаҵан 2018-02-19 азы Wayback Machine аҟны. (ინგლისური)
  10. ↑ "Из статьи Г. Шервашидзе1 "Социализм в Грузии"". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 25 жьҭаарамза 2010 ахь. Ириашоу 2 жьҭаарамза 2010 шықәсазы.
  11. ↑ "გოგი მაისურაძე, რუსეთის იმპერიული ენობრივი პოლიტიკის ზოგიერთი საკითხები აფხაზეთში და მისი შედეგები (ნაწილი I)". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 5 хәажәкырамза 2016 ахь. Ириашоу 2 жьҭаарамза 2010 шықәсазы.
  12. ↑ "Из письма светлейшего князя Г. М. Шервашидзе1 в редакцию немецкой газеты "Вегlinег Таgeblatt" в защиту чести грузинского и абхазского народов // Закавказская речь, 1911, 3 июля". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 25 жьҭаарамза 2010 ахь. Ириашоу 2 жьҭаарамза 2010 шықәсазы.
  13. ↑ გიორგი შარვაშიძე, გაზეთი "საქართველო", 1917
  14. ↑ "სპეკალი", ზურაბ პაპასქირი, შარვაშიძეთა სამთავრო სახლის ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი და კულტურულ-პოლიტიკური იერ-სახის შესახებ
  15. ↑ ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქია
  16. ↑ 16,0 16,1 აკაკი ბაქრაძე, აფხაზთა საკითხი (მეორე თავი), 1978 წელი
Ахыҵхырҭа – https://ab.wikipedia.org/w/index.php?title=Чачба,_Гьаргь_Михаил-иԥа&oldid=172743