Перейти к содержанию

Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа

Аматериал Авикипедиа аҟынтә - зхы иақәиҭу аенциклопедиа
Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
Георгий Дмитриевич Гулиа

Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
Аира хәажәкырамза 141913 ш.
Аҟәа ақалақь, Урыстәылатәи аимпериа
Аԥсра абҵарамза 261989 ш.
Москва, СССР
Аԥсыжра аҭыԥ Аҟәа
Аусура ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
Абызшәақәа аурыс бызшәа
Атәылауаҩра Асовет Еидгыла
Ажанр повесть,
исторический роман
Анашьамҭақәа Сталинская премия,
Орден «Кирилл и Мефодий»,
орден Трудового Красного Знамени,
орден «Знак Почёта»,
медаль «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»

Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа (аур. Георгий Дмитриевич Гулиа; хәажәкырамза 141913 ш. Аҟәа ақалақь – абҵарамза 261989 ш., Москва) – ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР Аҳәынҭқарратә премиа («Сакьан ааԥынра» азы) алауреат. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1934 ш инаркны), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа апрезидиум алахәыла (1955), аревизиатә комиссиа ахантәаҩыс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1974, «Сакьан ааԥынра» азы). Ианашьан Аџьар Ҟаԥшь аорден, «Аҳаҭыр Дырга» аорденқәа рыхԥагьы, иара убас Болгариатәи аорден Кирилли Мефодии актәи аҩаӡара. Дыҩуан урысшәала.

Диит аԥсуа сахьаркыратә литература аԥҵаҩы Д.И. Гәлиа иҭаацәараҿы. 1929 ш. абжьаратә школ далгеит, нас қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дҭалеит аихамҩа анџьнырцәа азыҟазҵоз Қарҭтәи аинститут. Изанааҭ ала аҵараҿы иааирԥшуаз адыррақәа ирҷыданы, астудентра ашықәсқәа раан ихы азцо далагеит арҿиаратә усурагьы – даԥхьон асахьаркыратә литература, бзиа ибон адунеи аклассикатә ҩымҭақәа, Мрагылареи Мраҭашәареи ажәларқәа рҭоурых иахҳәааз арҿиамҭақәа. Ҳәарада, уи дышқәыԥшыз ԥсабарала илаз абаҩхатәра ахы цәырнагеит, аха алитературадырҩцәа аӡәырҩы ргәаанагарала, аус ауит, анырра ҟанаҵеит аԥсуа сахьаркыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа иҿырԥшы – ажәлар рҿы уи имаз ахьӡ-аԥша, ажәлар ирзаԥиҵахьаз апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа, жәлар рҭоурыхи ркультуреи ирызкыз аусумҭақәа.

Гь. Гәлиа иҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит Амшын Еиқәаҿтәи аихамҩа аргылараҿы, аха убри аамҭазы апублицистикаҿы иааирԥшхьаз ақәҿиарақәа ирыбзоураны, Аҟәа иҭыҵуаз аҿар ргазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵан. 1939 шықәсазы – аҟазара аусқәа рзы Аԥснытәи АССР аҿы акомиссариат иатәыз аҟәша анапхгара идырҵеит.

Гь .Гәлиа 1948 ш. инаркны Москва дынхон, адунеи иадыруа «Литератураиа газета» аредколлегиа далан. Уи дицхраауан К. М. Симонов.

Аиҩызаратә еимадарақәа рыбжьан адунеи ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩи иареи, урҭ рхыԥхьаӡараҿы: А. Т. Твардовски, К. М. Симонов, К. А. Федин, Н. Саррот, И. И. Барабаш, Ж. Амаду, Ж. Л. Арагон, М. Стивенсон, М. А. Ибрагимов уҳәа.

Гь. Гәлиа ажәеинраалақәа иҩуан, аха деицырдырит прозаикны. Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. 1930 ш. иҩит ажәабжь «На скате», - иаб Д.И. Гәлиа иажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» амотивқәа рыла. 1936 ш. иҭыжьын иповест «Месть». 1947 ш. акәзар, иҭыҵит иповест « Весна в Сакене», уи ала адунеи аҟны деицырдырит. Арҿиамҭа дадгылеит К. Симонов, уи ихаҭа редакторс дызмаз ажурнал «Новыи мир» ианиҵеит. Аповест хазы шәҟәны иҭыжьын 1948 ш., насгьы 1960 ш. рзынӡа ԥыхьатәи СССР акыр абызшәақәа рахь еиҭаган, иара убас анемец, ачех, акитаи, арумын, англыз, аҭырқәа, акореи, авиетнам уҳәа абызшәақәа рахь. 1949 ш. ажурнал «Новыи мир» (№5) ианылеит «Весна в Сакене» иацыз – аповест «Добрыи город». Абригьы акыр абызшәақәа рахь еиҭаган (ачех, анемец, алатыш, аукраин, асловак уҳәа). Аҩымҭа хзыркәшоз акәхеит аповест «Кама» (1950).

1954 ш. акәзар, атрилогиа «Весна в Сакене» иагәылалеит аповестқәа рыхԥагьы. Атрилогиа азкуп аԥсуа қыҭа Сакьан аҭоурыхи аԥсҭазаареи, ахҭысқәагьы мҩаԥысуеит асоциалисттә ԥсҭазаара аан аҭагылазаашьа ҿыцқәа ирҿырԥшны.

1950 ш. «Новыи мир» ианылеит ашәҟәыҩҩы иповест «Асасцәа еиқәаҵәақәа». Аԥсны уи аимак-аиҿак ахылҿиааит. Ҳшьам дгьыл «аԥшәмацәа» ргәаанагарала, асасцәа еиқәаҵәақәа ҳәа автор дзышьҭаз ақырҭцәа роуп ҳәа ирыԥхьаӡеит. Ҳәарада, ацә иақәкны, - ажә ҳәа шырҳәо аиԥш, араҟа зегь зықәкыз дара ракәын, аха ашәҟәыҩҩы ибаҩхатәра, иԥышәа, исахьаркыратә ажәа ари агәаанагара ахҽра иазырхан. Ирҳәоит Аԥсны жәлар зегьы ршьапы иқәнаргылеит ҳәа Аҟәа ақалақь аҿы имҩаԥгаз аповест аилыргара, аха нҵәара зқәымыз аиҿагылара наӡаӡа ихыркәшахеит 1953 шықәсазы – Сталин иԥсра инашьҭарххны.

Гь. Гәлиа – аԥсуа патриот ду иҩымҭақәа аҭыԥ ду рымоуп адунеи ажәларқәа рлитературақәа рҟны. Урҭ иреиуоуп аҭоурыхтә романқәа «Аӡеибафара», «Омар Ҳаиам изку аҳәамҭа», «Сулла», «Афинынтә иааз ауаҩы», «Михаил Лермонтов иԥсҭазаареи иԥсреи», аповест «Саб изку аповест» уҳәа егьырҭгьы. Гь. Гәлиа ибиографиа ануп Кембриџьтәи ауниверситет иҭнажьыз аенциклопедиатә жәар «Кто есть кто» «Адунеи ашәҟәыҩҩцәеи» «Анаука ауааи» рсериала (1992) аҟны.

Анышә дамадоуп Аҟәа, иаб иҩны ашҭаҿы.

  • урысшәала: Месть. Повесть. Сухум, 1936.
  • Добрый город. Повесть. М., 1949. (Переиздания – Ленинград, 1950; М., 1950; Иваново, 1951; М., 1963; на немецком – Берлин, 1949, 1950; латышском – Рига, 1950; словацком – Братислава, 1950.
  • чешском – Прага, 1951.
  • украинском – Киев, 1951).
  • Весна в Сакене. Повесть. М., 1948. (Переиздания – М., 1949; Астрахань, 1949; Симферополь, 1949; Курск, 1953; Иваново, 1954; на абхазском – Сухуми, 1949; литовском – Вильнюс, 1949; немецком – Берлин, 1949.
  • английском – М., 1949.
  • эстонском – Таллин, 1949.
  • азербайджанском – Баку, 1949.
  • румынском – Бухарест, 1949.
  • украинском – Киев, 1949.
  • латышском – Рига, 1949.
  • молдавском – Кишинев, 1950.
  • татарском – Казань, 1950.
  • китайском – Шанхай, 1950.
  • словацком – Братислава, 1950.
  • чешском – Прага, 1950.
  • казахском – Алма-Ата, 1951.
  • осетинском – 1951.
  • узбекском – Ташкент, 1951, корейском – Пхеньян, 159 1955.
  • вьетнамском – Ханой, 1960).
  • Кама. Повесть. М., 1953. (На болгарском – София, 1954).
  • Друзья из Сакена. Трилогия. М., 1954. (Переиздания – М., 1960, 1969; на туркменском – Ашхабад, 1956).
  • Черные гости. Историческая повесть. М., 1954. (На китайском – Пекин, 1958).
  • Белая ночь. Рассказы и очерки. М., 1958.
  • Водоворот. Исторический роман. М., 1959.
  • Дмитрий Гулиа. Повесть о моем отце. М., 1962. (2-е изд-е – М., 1965).
  • Пока вращается земля. Роман. – Каштановый дом. Повесть. – Водоворот. Исторический роман. М., 1964.
  • Фараон Эхнатон. Роман. М., 1969. (Переиздания – М., 1973, 1980, 1982; на польском – Варшава, 1978; литовском – Вильнюс, 1987).
  • Избранные произведения: в 2 томах. М., 1969.
  • Человек из Афин. Хроника: в 6-ти кн. М., 1970.
  • Сулла. Исторический роман. М., 1972. (Переиздания – М., 1973, 1982, 1998).
  • Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1974–1976.
  • Сказание об Омаре Хайяме. Роман. М., 1975. (На латышском – Рига, 1981; киргизском – Фрунзе, 1982; казахском – Алма-Ата, 1984).
  • Жизнь и смерть Михаила Лермонтова: Книга-роман. Сказание об Омаре Хайяме: Роман. М., 1980.
  • Викинг: Новейшая сага. М., 1981.
  • Три повести. Сухуми, 1981.
  • Жил-был абхазский мальчик. Рассказы. М., 1984.
  • Чудеса совершаются в небе. Рассказы о детстве. М., 1987.
  • Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1987–1988.
  • Жили поэты... Роман, повесть. Сухуми, 1990.

Ахархәара змоу литература

[аредакциазура | акод аредакциазура]
  • Писатели Москвы: Биобиблиографический справочник / Сост.: Е. П. Ионов, С. П. Колов.— М.: Моск. рабочий, 1987. — С. 125—126.