Алаҭын бызшәа
Алатын бызшәа (лат. lingua Latina) — индоевропатеи бызшәақәа таацәара иҟоуп, италиитәи рбызшәақәа рыгәыԥ иаҵанакуеит. Убри аҟынтә латин-фалискытәи агәыԥ аҟны иҟоуп. Ари абызшәа адунеи аҟны аистория аҟны аакы ду амоуп.
Аисториа
[аредакциазура | акод аредакциазура]Алатын бызшәа Апеннин адгьылбжьыда аҟны Лацио арегион аҟны аԥҵан. Иахьатәи аамҭазы ари абызшәа аҭҵаарадырратә, адипломатиатә жәларбжьаратә бызшәас иҟоуп, уи акатолик уахәама аҟны ахархәара амоуп. Алатын бызшәа аамҭақәа рала еиҟәшаны иҟоуп:
- Иажәахәатәи латын бызшәа (Архаикатәи апериод)
- Аклассикатә латын бызшәа (Цицерон, Цезарь рышьҭахь)
- Анародтә латын бызшәа (Романтә бызшәақәа рышьҭакра)
- Ашәышықәсатәи / Аюридикатә латын бызшәа
Аграмматика
[аредакциазура | акод аредакциазура]Алатын бызшәа асинтезтә бызшәа усуп. Уи аҟны ападежьқәа (ҩажәатәи асистемала 6 падежьк рыла), акатегорияқәа, ақәшаҳаҭрақәа, уҳәа убасҟа аграмматикатә формақәа рацәаны иҟоуп. Аглаголқәа арыцхәқәа, азалогқәа, аформақәа рыла еиҿкаауп.
Абегала
[аредакциазура | акод аредакциазура]Алатын абегала абырзен аҟынтә иааиуеит, уи латын аписьмо роуит. Иахьатәи аамҭазы ари абегала дунеи аҟны ахархәара зеиԥшҟа амоуи адыруеит (англыз, афранцыз, агерман, аиталиатәи бызшәақәа уҳәа убасҟа).
Наука аҟны ахархәара
[аредакциазура | акод аредакциазура]Иахьа ацивилизациа аҟны алатәи атерминологиа амедицина, абиологиа, аправо, афармакологиа уҳәа убасҟа аҭҵаарадырратә дисциплинақәа зегьы рҟны хаданы иҟоуп. Аҳақәцәа (адокторцәа), аҵарауаҩцәа латын терминқәа рынуҵҟа иаадырԥшуеит.
Азгәаҭақәа
[аредакциазура | акод аредакциазура]1. Цьонуа В. Гь., Касланзиа В. А., «Аурыс-аԥсуа жәар» (А-Мя) / Аԥсны ацҭаарадыррақәа ракадемия, Д. Гәлиа ихь зху Аԥсҭҵаарати институт, Аԥснытәи Ахәынтқарратә университет, ат. I, ад. 687, Аҟәа, 2016. 2. Касланзиа В. А. (аред. Цьонуа Б. Гь.), «Аԥсуа-аурыс жәар» (А-Мя), Аԥсны ацҭаарадыррақәа ракадемия, Д. Гәлиа ихь зху Аԥсҭҵаарати институт, Аԥснытәи Ахәынтқарратә университет, Аҟәа, 2005.