Протоаԥсуа-абаза бызшәа
Протоаԥсуа-абаза бызшәа — аԥсшәеи абаза бызшәеи изхылҵыз ареконструкциа зауз ажәытәӡатәи абызшәа.
Афонологиа
[аредакциазура | акод аредакциазура]Ацыбжьыҟақәа
[аредакциазура | акод аредакциазура]Ацыбжьыҟақәа рсистема еиҭашьақәыргылоуп астопқәеи аффрикатқәеи рҿы ԥшь-ганктәи афонациатә контраст аманы, африкативқәа рҿы ҩ-ганктәи аконтраст аманы.
Ҵаҟа иаагоуп апротоԥсуа-абаза алфавит аҭаӡҩыра::
| Proto | Aԥсуа | Cyrillic | Aбаза | |
|---|---|---|---|---|
| Абзыԥаа | Aбжьыуаа | Ашәуаа | ||
| *p | pʰ | Ԥ ԥ | p | |
| *b | b | Б б | b | |
| *pʼ | pʼ | П п | pʼ | |
| *f | f | Ф ф | f | |
| *w | w | У у | w | |
| *m | m | М м | m | |
| *t | t | Ҭ ҭ | t | |
| *d | d | Д д | d | |
| *tʼ | tʼ | Т т | tʼ | |
| *r | r | Р р | r | |
| *l | l | Л л | l | |
| *n | n | Н н | n | |
| *tʷ | tʷ | Ҭә ҭә | tʃʷ | |
| *dʷ | dʷ | Дә дә | dʒʷ | |
| *ts | tsʰ | Ц ц | ts | |
| *dz | dz | Ӡ ӡ | dz | |
| *tsʼ | tsʼ | Ҵ ҵ | tsʼ | |
| *s | s | С с | s | |
| *z | z | З з | z | |
| *tś | tś | ts(~s) | Ц ц | ts(~s) |
| *dź | dź | dz(~z) | Ӡ ӡ | dz(~z) |
| *tśˀ | tśˀ | tsˀ | Ҵ ҵ | tsˀ |
| *ś | ś | s | С с | s |
| *ź | ź | z | З з | z |
| *tśʷʰ | tśs˞ʰ | ʈʂʰ | tʃʷʰ | |
| *dzʷ | dz˞ | ɖʐ | ʒʷ | |
| *tsʷˀ | ts˞ˀ | ʈʂˀ | tʃʷˀ | |
| *sʷ | s˞ | ʂ | ʃʷ | |
| *zʷ | z˞ | ʐ | ʒʷ | |
| *tʃ | tʃ | tʃ | ||
| *dʒ | dʒ | dʒ | ||
| *tʃˀ | tʃˀ | tʃˀ | ||
| *ʃ | ʃ | ʃ | ||
| *ʒ | ʒ | ʒ | ||
| *tɕ | tɕ | tɕ | ||
| *dʑ | dʑ | dʑ | ||
| *tɕˀ | tɕˀ | tɕˀ | ||
| *ɕ | ɕ | ɕ | ||
| *ʑ | ʑ | ʑ | ||
| *j | j | j | ||
| *fʰVtsʰV | fʰ | tsʰ | ||
| *dzVvV | v | dz | ||
| *tsˀVfˀV | pˀ | fˀ | tsˀ | |
| *ʃʷ | ʂ | ʃʷ | ||
| *ʒʷ | ʐ | ʒʷ | ||
| *k | k | k | ||
| *ɡ | ɡ | ɡ | ||
| *kˀ | kˀ | kˀ | ||
| *χ | χ | χ | ||
| *ʁ | ʁ | ʁ | ||
| *kʲ | kʲ | kʲ | ||
| *ɡʲ | ɡʲ | ɡʲ | ||
| *kʲˀ | kʲˀ | kʲˀ | ||
| *χʲ | χʲ | χʲ | ||
| *ʁʲ | ʁʲ | ʁʲ | ||
| *kʷ | kʷ | kʷ | ||
| *ɡʷ | ɡʷ | ɡʷ | ||
| *kʷˀ | kʷˀ | kʷˀ | ||
| *χʷ | χʷ | χʷ | ||
| *ʁʷ | ʁʷ | ʁʷ | ||
| *qʰ | χˤ | χ | qʰ | |
| *qˀ | qˀ | qˀ | ||
| *qʲˀ | qʲˀ | qʲˀ | ||
| *qʷ | χˤʷ | qʷ | ||
| *qʷˀ | qʷˀ | qʷˀ | ||
| *qˀ | qˀ | qˀ | ||
| *ħ | ħ | ħ | ||
| *ʕ | ɑɑ | ʕ | ||
| *ħʷ | ħʷ | ħʷ | ||
| *ʕʷ | ɥ | ʕʷ | ||
- Абаза диалектқәак рҿы велартә цыбжьыҟақәа увуляртә цыбжьыҟақәа рахь ииасит.
Еиҳа иубарҭоу аԥсахрақәа рахь иаҵанакуеит:
- Аԥсуа бызшәақәа рҿы авелиартә цыбжьыҟақәа авулиартә цыбжьыҟақәаны иҟалоит.
Grammar
[аредакциазура | акод аредакциазура]| Иахьатәи аԥсшәа | Протоаԥсуа-абаза | Аԥсшәа(абзыԥуа) | Аԥсшәа | Абаза(ашәуа) |
|---|---|---|---|---|
| ача | ač́a (ача) | – | áč́a(ача) | ač́a(ача) |
| ажәа | azʷa (азәа) | áža (ажәа) | áž̌a(ажәа) | ažʷa(ажва) |
| аӷа | aɣa (аӷа) | – | a-ʁá(аӷа) | aʁa(аӷа) |
| амаҭ | matǝ (маҭы) | – | аmat(амаҭ) | matǝ(маҭы) |
| ашә | ašʷǝ (ашвы)без свиста | áš̌(ашә) | áš̌(ашә) | ašʷǝ(ашвы, без свиста) |
| Иахьатәи аԥсшәа | Протоаԥсуа-абаза | Аԥсшәа(абзыԥуа) | Аԥсшәа(Aбжьыуа) | Aбаза(ашәуа) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | za-kʼə (закы) | a-kʼə (акы) | – | za-kʼə (закы) |
| 2 | ʕʷ-ba (г|вба) | ɥ-ba (ҩба) | – | ʕʷ-ba (г|вба) |
| 3 | χ-ba (хба) | χ-pa (хԥа) | – | χ-pa (хԥа) |
| 4 | pɕ-ba (ԥшьба) | pɕ-ba (ԥшьба) | – | pɕ-ba (ԥшьба) |
| 5 | χʷ-ba (хәба) | xʷ-ba (хәба) | χʷ-ba | χʷ-ba (хәба) |
| 6 | ???ts-ba(цба)??? | f-ba (фба) | – | t͡s-ba (цба) |
| 7 | bəʑ-ba | bəʑ-ba | – | bəʑ-ba(быжьба) |
| 8 | aʕ-ba (аг1ба) | aa-ba | – | aʕ-ba (аг|ба) |
| 9 | *ʑʷ-ba (зәба) | ʑʷ-ba | – | ʒʷ-ba (жвба) |
| 10 | *ʑʷa-ba (зәаба) | ʑʷa-ba | – | ʒʷa-ba (жваба) |
| 11 | – | ʑʷaj-za | – | ʒʷəj-z (жвыйз) |
| 12 | – | ʑʷaj-ɥa | – | ʒʷə-ʕʷ (жваба) |
| 13 | – | ʑʷa-xa | – | ʒʷa-χ (жвах) |
| 14 | – | ʑʷaj-pɕ | – | ʒʷəj-pɕ (жвыԥшь) |
| 15 | – | ʑʷa-xʷ | – | ʒʷə-χʷ (жвыхә) |
| 16 | – | ʑʷa-f | – | ʒʷaj-t͡s (жвайц) |
| 17 | *ʑʷaj-bəʑ̩ | ʑʷaj-bəʑ̩ | – | ʒʷaj-bəʑ̩ ( |
| 18 | *ʑʷ-ʕ | ʑʷ-aa | – | ʒʷa-ʕ |
| 19 | *ʒʷaj-ʑʷ | ʒʷaj-ʑʷ | – | ʒʷaj-ʒʷ |
| 20 | *ʕʷa-ʑʷa | ɥa-ʑʷa | – | ʕʷa-ʒʷa |
| 100 | – | ɕʷ-kʼə | – | ʃʷ-kʼə |
| 1000 | z-kʲə | z-kʲə | – | z-kʲə |