Ниу-Иорк
| Ниу-Иорк | |
|---|---|
| New York | |
|
| |
| Атәыла |
|
| Аҩнуҵҟатәи аиҩшара |
Манхэттен, Бруклин, Куинс, Бронкс, Статен-Айленд |
| Акоординатқәа | 40°42′46″ ҩ. ҭ., 74°0′22″ мҭ. н. |
| Анапхгаҩы | Зохран Мамдани |
| Ашьақәгылара |
1624 ш., 1626 ш. |
| Ақәӡара | 1 213,369 839 км² |
| Ацентр агдыра | 25 м |
| Аофициалтә бызшәа | англыз бызшәа |
| Ауааԥсыра рыжәпара | 7256 ҩык / км² |
| Асааҭтә зона | североамериканское восточное время, UTC−5 UTC−4 |
| Ателефон код | 212, 347, 646, 718, 917 929 |
| Аԥошьҭатә анҵарба | 10000–10499, 11004–11005, 11100–11499 11600–11699 |
| Автомобильтә код | NY |
| Аофициалтә cаит |
https://www.nyc.gov/ https://www.nyc.gov/main |
| Еишьцәахаз ақалақьқәа | Будапешт, Иерусалим, Йоханнесбург, Каир, Лондон, Мaдрид, Беиӡин, Санто-Доминго, Токио, Бразилиа, Бурос, Осло, Алжир (ақалақь), Джакарта, Тель-Авив, Кали, Шанхай, Марракеш, Сеул, Ла-Пас, Тырговиште, Дубай, Мехико Рим |
![]() | |
Ниу-Иорк (англ. New York City) — Америка Еиду Аштатқәа рҟны иҟоу ақалақь дуӡӡа ауп. Уи Ниу-Иорк аштат аҿы иҟоуп. Ниу-Иорк Америкаҿы зегь реиҳа ауаа рацәаҩны инхо ақалақьуп. Ақалақь аҟны инхоит 8 804 190-ҩык. (2020 ш.)-ҩык ауааԥсыра. Амегаполис аҵанакра 1214 км² ауп.
Ниу-Иорк адунеи аҿы аекономикатә, акультуратә, амедиатә, афинанстә центрқәа ируакуп. Ара иҟоуп Уолл-стрит, Биржа Ниу-Иорктәи, Бруклинтәи ацҳа, Азатра абаҟа, Сентрал-парк уҳәа адунеи аҿы еицырдыруа аҭыԥқәа.
Ниу-Иорк шыҟалаз аҭоурых
[аредакциазура | акод аредакциазура]Раԥхьа ари аҭыԥ аҿы инхон ленапе ҳәа изышьҭаз аиндиан жәлар. 1624 шықәсазы аголландцәа ара колониа аԥырҵеит, уи «Ниу-Амстердам» ҳәа ахьӡырҵеит. 1664 шықәсазы англичанцәа ақалақь рымпыҵархалеит, нас уи Иорктәи агерцог ихьӡала Ниу-Иорк ҳәа ахьӡырҵеит.
XIX ашәышықәсазы ақалақь даараӡа иҳаҩеилахеит. Амигрантцәа Европа рҟынтәи араҟа иаауан. Убри аан, Ниу-Иорк Америкатәи аекономика хадақәа ируакхеит.
XX ашәышықәсазы ақалақь адунеи аҿы афинансқәеи, акиноиндустриеи, аҟазареи рцентр духеит. 2001 шықәса, цәыббра 11 рзы, атеррористтә жәыларақәа Адунеитә ахәаахәҭратә центр иақәлеит.
Административ-территориалтә ашара
[аредакциазура | акод аредакциазура]Ниу-Иорк хә-боро рыла ишьақәгылоуп:
| Боро | Ауааԥсыра | Аҵанакра |
|---|---|---|
| Манхэттен | 1 694 000 | 87 км² |
| Бруклин | 2 736 000 | 183 км² |
| Куинс | 2 405 000 | 283 км² |
| Бронкс | 1 472 000 | 109 км² |
| Статен-Айленд | 495 000 | 151 км² |
Аекономика
[аредакциазура | акод аредакциазура]Ниу-Иорк адунеи аҿы зегь реиҳа идуу афинанстә центрқәа ируакуп. Уолл-стрит аҟны иҟоуп амилаҭтә банкқәа, аинвестициатә компаниақәа, афондтә биржа.
Ақалақь аҿы иҿиоуп:
- афинансқәа
- атуризм
- амедиа
- атехнологиа
- амода
- акиноиндустриа
Аспорт
[аредакциазура | акод аредакциазура]Ниу-Иорк Америкаҿы аспортә культура ду змоу ақалақьқәа ируакуп. Ақалақь аҿы иҟоуп хыԥхьаӡара рацәала еицырдыруа акомандақәа.
Америкатәи ашьапылампыл
[аредакциазура | акод аредакциазура]Абейсбол
[аредакциазура | акод аредакциазура]Абаскетбол
[аредакциазура | акод аредакциазура]Ахоккей
[аредакциазура | акод аредакциазура]Афุตบอล
[аредакциазура | акод аредакциазура]Ниу-Иорк аҟны имҩаԥысхьеит хыԥхьаӡара рацәала жәларбжьаратәи аспортә усмҩаԥгатәқәа, урҭ ирыҵанакуеит US Open (теннис).
Ниу-Иорк иазкыу зҿлымҳара зуҭаша афактқәа
[аредакциазура | акод аредакциазура]Иудыруама уара, Ниу-Иорк аҿы 800 бызшәа инареиҳаны рыла ауаа ишцәажәо?
Иудыруама уара, Ниу-Иорктәи аметро адунеи аҿы зегь реиҳа идуу транспорттә системақәа ируаку?
Иудыруама уара, Сентрал-парк аура 340 гектар ишыҟоу?
Иудыруама уара, Таймс-сквер ашықәс ҿыц аныҳәаан миллионҩыла ауаа ахьеизо аҭыԥқәа ируаку?
Иудыруама уара, Азатра абаҟа Франциа Америка ишаиҭаз?
Иудыруама уара, Ниу-Иорк аҿы адунеи зегь аҟынтәи атуристцәа миллионҩыла ишнеиуа?
Ниу-Иорк асасааирҭақәа (аҭыԥҷыдақәа)
[аредакциазура | акод аредакциазура]Азатра абаҟа
[аредакциазура | акод аредакциазура]Азатра абаҟа Ниу-Иорк иреиҳау асимволқәа ируакуп. Уи Франциа Америка иазнархиеит 1886 шықәсазы. Абаҟа азатреи адемократиеи символс иамоуп.
Сентрал-парк
[аредакциазура | акод аредакциазура]Сентрал-парк Манхэттен агәҭа иҟоу апарк ду ауп. Уи 1858 шықәсазы иаԥҵан. Араҟа ауаа рыԥсы ршьоит, аспорт рҽазыҟарҵоит, акультура усмҩаԥгатәқәа мҩаԥыргоит.
Бруклинтәи ацҳа
[аредакциазура | акод аредакциазура]Бруклинтәи ацҳа 1883 шықәсазы иаартын. Уи Манхэттени Бруклини еиднакылоит. Ацҳа Ниу-Иорк иреиҳау асимволқәа ируакуп.
Таймс-сквер
[аредакциазура | акод аредакциазура]Таймс-сквер Манхэттен иҟоу аҭыԥ ду ауп. Уи алашара дуқәа, атеатрқәа, адәқьанқәа рыла еицырдыруеит. Араҟа ашықәс ҿыц аныҳәаан ауаа миллионҩыла еизоит.
Эмпайр-стейт-билдинг
[аредакциазура | акод аредакциазура]Эмпайр-стейт-билдинг XX ашәышықәсазы адунеи аҿы зегь реиҳа иҳаракыз абаақәа ируакын. Уи 1931 шықәсазы иаартын.
Адыррақәа
[аредакциазура | акод аредакциазура]- Official web-page
- Official New York State website(англ.)
- Statue of Liberty National Monument(англ.)
- Central Park Conservancy(англ.)
- NYC Tourism(англ.)
