Перейти к содержанию

Ниу-Иорк

Аматериал Авикипедиа аҟынтә - зхы иақәиҭу аенциклопедиа
Ақалақь
Ниу-Иорк
New York
Атәыла Еиду Америкатәи Аштатқәа ЕАА
Аҩнуҵҟатәи аиҩшара Манхэттен,
Бруклин,
Куинс,
Бронкс,
Статен-Айленд
Акоординатқәа 40°42′46″ ҩ. ҭ., 74°0′22″ мҭ. н.
Анапхгаҩы Зохран Мамдани
Ашьақәгылара 1624 ш.,
1626 ш.
Ақәӡара 1 213,369 839 км²
Ацентр агдыра 25 м
Аофициалтә бызшәа англыз бызшәа
Ауааԥсыра рыжәпара 7256 ҩык / км²
Асааҭтә зона североамериканское восточное время, UTC−5 UTC−4
Ателефон код 212, 347, 646, 718, 917 929
Аԥошьҭатә анҵарба 10000–10499, 11004–11005, 11100–11499 11600–11699
Автомобильтә код NY
Аофициалтә cаит https://www.nyc.gov/
https://www.nyc.gov/main
Еишьцәахаз ақалақьқәа Будапешт, Иерусалим, Йоханнесбург, Каир, Лондон, Мaдрид, Беиӡин, Санто-Доминго, Токио, Бразилиа, Бурос, Осло, Алжир (ақалақь), Джакарта, Тель-Авив, Кали, Шанхай, Марракеш, Сеул, Ла-Пас, Тырговиште, Дубай, Мехико Рим
Карта

Ниу-Иорк (англ. New York City) — Америка Еиду Аштатқәа рҟны иҟоу ақалақь дуӡӡа ауп. Уи Ниу-Иорк аштат аҿы иҟоуп. Ниу-Иорк Америкаҿы зегь реиҳа ауаа рацәаҩны инхо ақалақьуп. Ақалақь аҟны инхоит 8 804 190-ҩык. (2020 ш.)-ҩык ауааԥсыра. Амегаполис аҵанакра 1214 км² ауп.

Ниу-Иорк адунеи аҿы аекономикатә, акультуратә, амедиатә, афинанстә центрқәа ируакуп. Ара иҟоуп Уолл-стрит, Биржа Ниу-Иорктәи, Бруклинтәи ацҳа, Азатра абаҟа, Сентрал-парк уҳәа адунеи аҿы еицырдыруа аҭыԥқәа.

Ниу-Иорк шыҟалаз аҭоурых

[аредакциазура | акод аредакциазура]

Раԥхьа ари аҭыԥ аҿы инхон ленапе ҳәа изышьҭаз аиндиан жәлар. 1624 шықәсазы аголландцәа ара колониа аԥырҵеит, уи «Ниу-Амстердам» ҳәа ахьӡырҵеит. 1664 шықәсазы англичанцәа ақалақь рымпыҵархалеит, нас уи Иорктәи агерцог ихьӡала Ниу-Иорк ҳәа ахьӡырҵеит.

XIX ашәышықәсазы ақалақь даараӡа иҳаҩеилахеит. Амигрантцәа Европа рҟынтәи араҟа иаауан. Убри аан, Ниу-Иорк Америкатәи аекономика хадақәа ируакхеит.

XX ашәышықәсазы ақалақь адунеи аҿы афинансқәеи, акиноиндустриеи, аҟазареи рцентр духеит. 2001 шықәса, цәыббра 11 рзы, атеррористтә жәыларақәа Адунеитә ахәаахәҭратә центр иақәлеит.

Административ-территориалтә ашара

[аредакциазура | акод аредакциазура]

Ниу-Иорк хә-боро рыла ишьақәгылоуп:

Боро Ауааԥсыра Аҵанакра
Манхэттен 1 694 000 87 км²
Бруклин 2 736 000 183 км²
Куинс 2 405 000 283 км²
Бронкс 1 472 000 109 км²
Статен-Айленд 495 000 151 км²

Ниу-Иорк адунеи аҿы зегь реиҳа идуу афинанстә центрқәа ируакуп. Уолл-стрит аҟны иҟоуп амилаҭтә банкқәа, аинвестициатә компаниақәа, афондтә биржа.

Ақалақь аҿы иҿиоуп:

  • афинансқәа
  • атуризм
  • амедиа
  • атехнологиа
  • амода
  • акиноиндустриа

Ниу-Иорк Америкаҿы аспортә культура ду змоу ақалақьқәа ируакуп. Ақалақь аҿы иҟоуп хыԥхьаӡара рацәала еицырдыруа акомандақәа.

Америкатәи ашьапылампыл

[аредакциазура | акод аредакциазура]

Ниу-Иорк аҟны имҩаԥысхьеит хыԥхьаӡара рацәала жәларбжьаратәи аспортә усмҩаԥгатәқәа, урҭ ирыҵанакуеит US Open (теннис).

Ниу-Иорк иазкыу зҿлымҳара зуҭаша афактқәа

[аредакциазура | акод аредакциазура]

Иудыруама уара, Ниу-Иорк аҿы 800 бызшәа инареиҳаны рыла ауаа ишцәажәо?

Иудыруама уара, Ниу-Иорктәи аметро адунеи аҿы зегь реиҳа идуу транспорттә системақәа ируаку?

Иудыруама уара, Сентрал-парк аура 340 гектар ишыҟоу?

Иудыруама уара, Таймс-сквер ашықәс ҿыц аныҳәаан миллионҩыла ауаа ахьеизо аҭыԥқәа ируаку?

Иудыруама уара, Азатра абаҟа Франциа Америка ишаиҭаз?

Иудыруама уара, Ниу-Иорк аҿы адунеи зегь аҟынтәи атуристцәа миллионҩыла ишнеиуа?

Ниу-Иорк асасааирҭақәа (аҭыԥҷыдақәа)

[аредакциазура | акод аредакциазура]

Азатра абаҟа Ниу-Иорк иреиҳау асимволқәа ируакуп. Уи Франциа Америка иазнархиеит 1886 шықәсазы. Абаҟа азатреи адемократиеи символс иамоуп.

Сентрал-парк Манхэттен агәҭа иҟоу апарк ду ауп. Уи 1858 шықәсазы иаԥҵан. Араҟа ауаа рыԥсы ршьоит, аспорт рҽазыҟарҵоит, акультура усмҩаԥгатәқәа мҩаԥыргоит.

Бруклинтәи ацҳа 1883 шықәсазы иаартын. Уи Манхэттени Бруклини еиднакылоит. Ацҳа Ниу-Иорк иреиҳау асимволқәа ируакуп.

Таймс-сквер Манхэттен иҟоу аҭыԥ ду ауп. Уи алашара дуқәа, атеатрқәа, адәқьанқәа рыла еицырдыруеит. Араҟа ашықәс ҿыц аныҳәаан ауаа миллионҩыла еизоит.

Эмпайр-стейт-билдинг

[аредакциазура | акод аредакциазура]

Эмпайр-стейт-билдинг XX ашәышықәсазы адунеи аҿы зегь реиҳа иҳаракыз абаақәа ируакын. Уи 1931 шықәсазы иаартын.